Συντηρητής του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου συντηρεί μωσαικό στα εργαστήρια συντήρησης του Μουσείου,

«Από το Βυζάντιο στη νεότερη εποχή’’ είναι ο τίτλος του δεύτερου τμήματος της νέας μόνιμης έκθεσης του Βυζαντινού Χριστιανικού Μουσείου. Πρόκειται για την πιο οργανωμένη έκθεση μουσείου, για την περίοδο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης μέχρι και το νέο Ελληνικό κράτος, καθώς τα εκθέματα αναδεικνύονται με βάση το κοινωνικό, πολιτικό και πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής.

Το κοινό που θα επισκεφθεί  τη  νέα έκθεση του ΒΧΜ, θα απολαύσει 750 αντικείμενα σε ένα χώρο 1400 τ.μ . Συγκεκριμένα, οι επισκέπτες θα έχουν την τύχη να δούν  243 μοναδικές εικόνες, 24 γλυπτά της εποχής, 30 τοιχογραφίες καθώς και έναν θησαυρό 1000 νομισμάτων.

Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, είναι ένα από τα μουσεία της χώρας μας που είναι αναγνωρισμένο διεθνώς για την τέχνη τον βυζαντινών και μεταβυζαντινών χρόνων.

Η έκθεση του δεύτερου μέρους με τίτλο » Από το Βυζάντιο στη νεότερη εποχή’’ αναπτύσσεται σε πέντε ενότητες :

Στην πρώτη ενότητα «Η Ενετική κυριαρχία και οι Γραικοί» παρουσιάζονται όψεις της τέχνης και του πολιτισμού που αναπτύχθηκε σε βενετοκρατούμενες περιοχές, όπως την Κρήτη και τα Επτάνησα.

Στην πρώτη ενότητα γίνεται σημαντική αναφορά στην Κρήτη «Η Κοινωνία και η τέχνη της βενετικής Κρήτης» . Στην Κρήτη που συνδυάζει γνωρίσματα της πρώην βυζαντινής αυτοκρατορίας και της μακραίωνης βενετικής παρουσίας, διαμορφώνοντας μία ιδιαίτερη κοινωνία, την κρητοβενετσίανικη, όπου συμβιώνουν καθολικοί, ορθόδοξοι και ουνίτες. Η ζωγραφική φορητών εικόνων ανθεί και δρουν ορισμένοι από τους γνωστότερους κρητικούς ζωγράφους, οι οποίοι παρουσιάζονται εδώ. Ανάμεσά τους οι Άγγελος, Δαμασκηνός, Κλόντζας, Λαμπάρδος και Βίκτωρ.

Στην συνέχεια θα γίνει η παρουσίαση της τέχνης και του πολιτισμού των Επτανήσων.

Η τέχνη στα Επτάνησα: Είδος μικτό, αλλά νόμιμο» . Μέσα από πλήθος φορητών εικόνων, προϊόντα της εγκατάστασης των Κρητικών ζωγράφων μετά την άλωση του Χάνδακα και της ανάμειξης με τα τοπικά στοιχεία -ιδιαίτερα επηρεασμένα από τη βενετική παρουσία- παρουσιάζονται έργα της ανανέωσης της θρησκευτικής ζωγραφικής μέσα από τον χρωστήρα ζωγράφων όπως του Τζάνε, του Πουλάκη, του Μόσκου, του Κόνταρη, του Καραντινού, του Δοξαρά.

Η δεύτερη ενότητα με τίτλο «Από το ανθίβολο στην εικόνα». Πλάι στις εικόνες Κρητικής και Επτανησιακής προέλευσης, προσφέροντας επιπλέον πληροφορίες για τη διαδικασία δημιουργίας της εικόνας. Άμεσα συνδεδεμένα με τη ζωγραφική, τα ανθίβολα -σχέδια εργασίας των ζωγράφων- που προορίζονται για την αναπαραγωγή εικονογραφικών θεμάτων, αποτελούν πολύτιμο υλικό για τη διάδοση της ζωγραφικής τέχνης σε όλες τις περιοχές και εποχές.

Η τρίτη και μεγαλύτερη ενότητα που παρουσιάζει το ΒΧΜ είναι «Η οθωμανική κατάκτηση και το Γένος» παρουσιάζονται όψεις της κοινωνίας και της τέχνης που διαμορφώθηκε στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας.

Την καλλιτεχνική δημιουργία μέσα από έργα θρησκευτικού χαρακτήρα των «Κοινοτήτων των Ρωμιών» ., των οργανωμένων σε κοινότητες δηλαδή ελληνορθόδοξων πληθυσμών. Παρουσιάζονται έργα μικροτεχνίας, κεντητικής, γλυπτικής και ζωγραφικής από την Ήπειρο και τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο, το Αιγαίο, τη Μικρά Ασία και την Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα πλέον την Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Καθοριστικός παράγοντας της καθημερινότητάς τους ήταν η «Εκκλησία: τόπος πίστης – χώρος κοινωνικής συνοχής». Ο χριστιανικός ναός, πέρα από τόπος λατρείας, γίνεται τόπος συγκέντρωσης και επικοινωνίας της κοινότητας. Μέσα από την εκκλησία και την ενορία συγκροτείται η ενότητα της κοινότητας κι ένα ενιαίο πλαίσιο σκέψης.

Εξίσου σημαντικός ήταν και ο ρόλος των μονών, οι οποίες παρουσιάζονται αμέσως μετά: «Μονές. Άνθηση και ακτινοβολία» . Τα μοναστήρια, λόγω των προνομίων και φοροαπαλλαγών που τους παραχωρήθηκαν, έγιναν οικονομικά, πνευματικά και καλλιτεχνικά κέντρα. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην άνθηση της τοιχογραφίας κατά τον 16ο αι., με σπουδαιότερους εκπροσώπους τον Θεοφάνη και τον Κατελάνο, μέσα από πρωτότυπο υλικό και οπτικοακουστικά μέσα.

Η επόμενη ενότητα παρουσιάζει «Όψεις της καθημερινής ζωής» των κοινοτήτων. Οι άνθρωποι αυτοί βίωναν μια κοινή παράδοση πίστης και νοοτροπιών, ανεξάρτητα από την κυριαρχία.

Στη συνέχεια και σε ιδιαίτερη ενότητα παρουσιάζεται η σημαντική για τη μετάβαση στα νεότερα χρόνια «Πολυμορφία του 18ου αι.» . Οι κοινότητες των Ρωμιών εισέρχονται πλέον σε μία νέα ιστορική φάση. Αναδύεται μία ισχυρή εμπορική τάξη, η οποία συχνά ανταγωνίζεται τους Φαναριώτες και το Ιερατείο. Κάθε μια από αυτές τις ομάδες προωθεί τις τέχνες και την παιδεία, εφαρμόζοντας τις δικές της αρχές.

Σε ξεχωριστό χώρο παρουσιάζεται «Το έντυπο και ο Νέος Ελληνισμός».Η συμβολή των ελληνικών και ξένων τυπογραφείων ήταν καθοριστική για τη συγκρότηση της ταυτότητας του Νέου Ελληνισμού.

Μέσω του εντύπου εισέρχονται στον ελλαδικό χώρο οι ιδέες και αξίες της Ευρώπης του Διαφωτισμού και σταδιακά βρίσκουν πρόσφορο έδαφος οι επαναστατικές ιδέες.

Την αφήγηση του εκθεσιακού υλικού συμπληρώνουν μία σειρά οπτικοακουστικών μέσων   που πραγματεύονται θέματα όπως τα δυτικά τυπογραφεία γενικότερα και τα ιταλικά ειδικότερα, το θρησκευτικό βιβλίο κατά τους μεταβυζαντινούς χρόνους και τα τυπογραφεία του ελληνισμού της διασποράς, τον Ουμανισμό και τον νεοελληνικό Διαφωτισμό, τον Δαπόντε, καθώς και τον Ρήγα Βελεστινλή και την εποχή του.

Η παρουσίαση των μεταβυζαντινών συλλογών του ΒΧΜ κλείνει με την ενότητα «Θρησκευτική ζωγραφική στο νεοελληνικό κράτος» . Η ορθόδοξη ζωγραφική του 19ου αι. στρέφεται προς τη δυτικότροπη, τρισδιάστατη ζωγραφική, ενώ παράλληλα επιβιώνουν παραδοσιακές τάσεις, που μπορούν να χαρακτηριστούν «λαϊκές».

Βγαίνοντας κανείς από το Μουσείο έχει τη δυνατότητα να βλέπει διαφορετικές κάθε φορά περιοδικές εκθέσεις σχετικές με την πρόσληψη του Βυζαντίου και της τέχνης του από καλλιτέχνες της νεότερης και σύγχρονης εποχής, κάτω από τον γενικό τίτλο «Το Βυζάντιο και η νεότερη τέχνη» . Ο θεσμός αυτός θα ξεκινήσει με την παρουσίαση της εξάμηνης περιοδικής έκθεσης «Η υποδοχή της βυζαντινής τέχνης στη νεότερη ελληνική ζωγραφική στο πρώτο μισό του 20ου αι».

Πρώτο τμήμα της μόνιμης έκθεσης

Φέτος ολοκληρώνεται η έκθεση που άνοιξε τις πόρτες της την άνοιξη του 2004 και αποτελεί το πρώτο τμήμα της μόνιμης έκθεσης.

Συγκεκριμένα, αναπροσαρμόζεται η τελευταία αίθουσα του πρώτου τμήματος της έκθεσης των βυζαντινών συλλογών του ΒΧΜ «Η τελευταία αναλαμπή», που αναφέρεται στην εποχή των Παλαιολόγων.

Παρουσιάζεται η «Πνευματική και καλλιτεχνική κινητικότητα τον 15ο αιώνα», με πρωτότυπο εκθεσιακό υλικό και οπτικοακουστικά μέσα. Σε ειδική προβολή σχολιάζεται επίσης η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, που σηματοδοτεί και το πέρασμα από τους «Βυζαντινούς στους Νεότερους χρόνους».

Η Ιστορία του…

Το Βυζαντινό Χριστιανικό Μουσείο, ιδρύθηκε το 1914 και πρόκειται για το πρώτο εθνικό μουσείο αφιερωμένο στην Βυζαντινό πολιτισμό και τέχνη. Από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα είχαν αρχίσει οι προσπάθειες για την δημιουργία από την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρία.

Για τα δέκα πρώτα χρόνια του το ΒΧΜ διοικήθηκε από εφορευτική επιτροπή με διευθυντή τον Αδαμάντιο Αδαμαντίου. Από το 1923 – 1960 την διεύθυνση ανέλαβε ο Γεώργιος Σωτηρίου που θεωρείται από τους αναμορφωτές του ΒΧΜ.  Το 1930 το μουσείο απέκτησε το δικό του ‘σπίτι’ στη Villa Illisia. Το Μουσείο σταδιακά είχε γίνει ένα κέντρο έρευνας και συντήρησης, καθώς η έκθεση που είχε οργανώσει ο Γ. Σωτηρίου ήταν πολύ σημαντική για την εποχή του.

Στην συλλογή του ΒΧΜ προστέθηκαν η συλλογή της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, ευρήματα από ανασκαφές στην Αττική, δωρεές και αγορές, αλλά και μετά το 1922 κειμήλια των προσφύγων από την μικρασσιατική καταστροφή.

Μετά τον Γ. Σωτηρίου την διεύθυνσή του ΒΧΜ ανέλαβαν αξιόλογοι επιστήμονες όπως ο Μ. Χατζηδάκης, ο Π. Λαζαρίδης, η Μ. Αχειμάστου – Ποταμιάνου, η Χ. Μπαλτογιάννη , ενώ απο το 1999  το Βυζαντινό Μουσείο διευθύνει ο κ. Δημ.Κωνστάντιος.

Διεθνής Δράση

Το Βυζαντινό Χριστιανικό Μουσείο, είναι ένα μουσείο παγκόσμια αναγνωρισμένο και αυτό φαίνεται από τις εκθέσεις που έχει πραγματοποιήσει το Μουσείο σε όλο τον κόσμο. Εκθέσεις έχουν γίνει στην Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο και στην Ρώμη. Έργα του μουσείου έχουν συμμετάσχει σε εκθέσεις στην Ευρώπη και στην Αμέρικη.

Το ΒΧΜ έχει αναπτύξει συνεργασία με το Πατριαρχείο Αλεξάνδρειας της Αιγύπτου, με σκοπό την ίδρυση Πατριαρχικού Μουσείου. Ακόμα το ΒΧΜ συνεργάζεται με μουσεία και οργανώσεις άλλων χώρων ( Γερμανία, Αγγλία, Σουδάν, κτλ.)

Τέλος το ΒΧΜ έχει σε περισσότερα από 15 Ευρωπαϊκά προγράμματα συνεργασίας.

Εκπαιδευτικά προγράμματα

Το Βυζαντινό Χριστιανικό Μουσείο, από το 2000 έως και το 2007, το επισκέφθηκαν περίπου 40.000 άτομα από την προσχολική και σχολική ηλικία μέχρι και διάφορες κατηγόριες ΑΜΕΑ καθώς και ενήλικες, στα πλαίσια των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του Μουσείου.

115.000 μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είχαν επισκεφθεί το Μουσείο σε μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις που είχαν πραγματοποιηθεί. Για την υποστήριξη των εκπαιδευτικών επισκέψεων το Γραφείο Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων διέμεινε 18 εκπαιδευτικά έντυπα και 800 περίπου εκπαιδευτικοί συμμετείχαν στις θεσμοθετημένες από το Γραφείο επιμορφωτικές συναντήσεις.

Ένα Μουσείο κοντά στους ανθρώπους

Το μεγάλο στοίχημα  για το Βυζαντινό Χριστιανικό Μουσείο είναι να γίνει οικείο και φιλικό στο κοινό αναφέρει σε συνέντευξη του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο πρόεδρος του κ.Δημήτρης  Κωνστάντιος,ο οποίος δίνει έμφαση  και στη διεθνή προβολή του Μουσείου. Παράλληλα θεωρεί σημαντικά τα εκπαιδευτικά προγράμματα για τους μαθητές, που έχει καθιερώσει το Μουσείο , ενώ είναι το μαναδικό μουσείο  που  εκπαιδεύει μια ειδική επιστήμονα για τους επισκέπτες που καταλαβαίνουν την νοηματική γλώσσα και ταυτόχρονα διαθέτει ακτική διαδρομή , όπου  μπορούν οι τυφλοί να αγγίζουν τα αυθεντικά αντικείμενα.

Ακολουθεί η συνέντευξη του Δημήτρη Κωνστάντιου στον Κώστα Συνετό

ΕΡ:Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι του ΒΜΧ;

“Οι βασικοί στόχοι του ΒΜΧ προσαρμόζονται συμφώνα με τον νέο ρόλο που καλούνται να παίξουν τα μουσεία. Ο νέος ρόλος είναι κοινωνικός, δηλαδή πρέπει να  είναι στραμένα προς την κοινωνία και όχι προς τα εκθέματα.Στόχος είναι το μουσείο να γίνει οικείο και φιλικό στο κοινό και να το επισκεφθούν όσο το δυνατό περισσότεροι πολίτες. Είναι ένας πολύ δύσκολος στόχος, ο οποίος για να επιτευχθεί απαιτούνται διαφορετικές πολιτικές σε όλα τα επίπεδα. Πολιτικές εκθέσεων, πρόσληψης του κοινού, εκπαιδευτικές και επικοινωνιακές. Όλα πρέπει να αλλάξουν στο μουσείο προσαρμοσμένα σε αυτό τον νέο στόχο και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για όλα τα μουσεία παγκοσμίως. Η επικοινωνιακή πολιτική του ΒΜΧ, έχει αλλάξει, θέλοντας να αλλάξουμε την εικόνα μας στο κοινό και προσπαθούμε να εκμεταλλευτούμε όλους τους τρόπους επικοινωνίας που επιβάλλει η επιστήμη.”

Ερ: Ποια είναι τα μελλοντικά σχέδια του ΒΜΧ;

“Τα μελλοντικά σχέδια του ΒΜΧ  είναι να ολοκληρώσει τα έργα που έχει αρχίσει την τελευταία δεκαετία. Μέσα στο 2009 θα ολοκληρωθούν όλα τα έργα υποδομής που θα αλλάξουν την εικόνα του μουσείου. Συγκεκριμένα μέσα στο 2009 θα ολοκληρωθούν τα κτίρια διοίκησης επί της Β. Σοφίας, θα λειτουργήσει το νέο Bar – restaurant του μουσείου στην δεξιά πτέρυγα, στην αριστερή πτέρυγα θα λειτουργήσει το πωλητήριο, ακόμα θα λειτουργήσουν οι κήποι ως ένα πολιτιστικό πάρκο το οποίο θα είναι συνδυασμός φυσικού χώρου και πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Επίσης μέσα στο 2009 θα ολοκληρωθεί και το κτίριο της Δούκισσας της Πλακεντίας, οπού στεγάζονται τώρα η διοίκηση του ΒΜΧ. Το κτίριο αυτό είναι η καρδιά του μουσειακού συγκροτήματος και θα φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις και εκδηλώσεις. Τέλος μέσα στο 2009 θα έχουν ολοκληρωθεί και οι αποθηκευτικοί χώροι του μουσείου, οι οποίοι πρέπει να είναι ασφαλείς και άνετοι γιατί εκεί θα φιλοξενηθούν τα ιστορικά αρχεία, τα φωτογραφικά αρχεία κτλ.”

Ερ: Ποια είναι τα διεθνή σχέδια του ΒΜΧ;

“Με τις πρωτοβουλίες που έχουμε πάρει και με τις συνεργασίες που έχουμε ξεκινήσει το ΒΜΧ θα έχει μια ενεργό παρουσία σε διεθνές επίπεδο. Είδη συνεργαζόμαστε για την μεγάλη έκθεση «Βυζάντιο» στο Λονδίνο, ετοιμαζόμαστε να λάβουμε μέρος στην έκθεση της Βόνης, θα έχουμε συνεργασία και ανταλλαγές εμπειριών με το πανεπιστήμιο του Τόκιο. Επίσης συνεργαζόμαστε με το Πατριαρχείο της Αλεξάνδρειας και το βοηθούμε στην ανάπτυξη του μεγάλου Συσκευοφυλακείου του Πατριαρχείου.. Σχεδιάζουμε οργανωμένα τις παρεμβάσεις μας στο διεθνή χώρο.   Ετοιμάζεται μια έκθεση το 2011 στην Νέα Υόρκη. Μια μεγάλη δουλειά που ετοιμάζεται και ελπίζω να βρεθούν χορηγοί, να φιλοξενήσουμε εδώ μια έκθεση για την Μεσαιωνική Νουρία, το σημερινό Σουδάν.”

Ερ: Θα συνεχιστούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα του ΒΜΧ;

“ Τα εκπαιδευτικά προγράμματα, όχι μόνο θα συνεχιστούν αλλά και θα αυξηθούν, καθώς είναι ένας από τους βασικούς στόχους της νέας πολιτικής του ΒΜΧ. Ο εκπαιδευτικός ρόλος του μουσείου είναι ιδιαίτερα σημαντικός και εκεί πρέπει να στοχεύει κάθε μουσείο και αυτό κάνει και με επιτυχία το ΒΜΧ. Μην ξεχνάμε ότι ΒΜΧ έχει εκπαιδεύσει 115.000 μαθητές καθώς και πολλά παιδία προσχολικής ηλικίας, παιδιά με ειδικές ανάγκες και άτομα τρίτης ηλικίας. Στο ΒΜΧ υπάρχει γραφείο εκπαιδευτικών προγραμμάτων και πολλούς εκπαιδευτικούς. Από το 2000 – 2007 το μουσείο εκπαίδευσε γύρω στους 800 εκπαιδευτικούς. Το ΒΜΧ εκπαιδεύει μια ειδική επιστήμονα για τους επισκέπτες που καταλαβαίνουν την νοηματική γλώσσα. Τέλος είναι το μοναδικό μουσείο στην Ελλάδα που έχει ακτική διαδρομή και μπορούν οι τυφλοί να αγγίζουν τα αυθεντικά αντικείμενα.”

Στο τέλος της συνέντευξης του ο διευθυντής του ΒΜΧ τόνισε, ότι όλα αυτά δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί αν δεν είχε δίπλα του το επιτελείο του και νοιώθει τυχερός που το μουσείο έχει  εξαιρετικό προσωπικό.

Ρεπορτάζ: Κώστας Συνετός
Φωτό: ΑΠΕ-ΜΠΕ / Ορέστης Παναγιώτου